17:16:34 EĞİRDİR’DE KENTSEL GELİŞİM – Ali SİNAN (BÖLÜM 7 / 15) 15:46:54 “İYİ PARTİ ISPARTA MİLLETVEKİLİ AYLİN CESUR’DAN  AK PARTİ MİLLETVEKİLİ EROĞLU’NA  YANIT: GAP’I GAPTIRMAYIZ, DEMİREL’İN ESERLERİNİ DE UNUTTURMAYIZ!” 14:09:26 BİNATLI AİLESİNİN MUTLU GÜNÜ 11:42:32 SDÜ Öğrencisi İlyas Pamukçu Klavye Şampiyonasında Dünya İkincisi Oldu 11:32:35 7 BİNE YAKIN ÖĞRENCİ SDÜ AİLESİNE KATILDI 11:03:18 EĞİRDİR GÖLÜ’NDE TARİHİ KEŞİF 09:54:04 Isparta İl Özel İdaresi Bina İnşaatı Yaptıracak 09:47:26 Yalvaç İcra Dairesi Müdürlüğünce Yalvaç'ta 1. 107 M² Tarla İçerisindeki Mesken İle Birlikte İcradan Satılık 09:39:25 Isparta Belediye Başkanlığı Akıllı Kavşak Sistemi Ve Donanımı Alacak 09:32:07 ISPARTA İL ÖZEL İDARESİ YATIRIM VE İNŞAAT MÜDÜRLÜĞÜ 16:52:30 EĞİRDİR MYO TERCİH DÖNEMİNDE YÜZDE 100’LÜK DOLULUK ORANI YAKALADI 15:53:02 ISUBÜ, JAPONYALI BİLİM İNSANI PROF. DR. HİROSHİ YAMAGUCHİ’Yİ KONUK ETTİ 10:26:21 Mutluluklar Dileriz 10:00:56 EĞİRDİR’DE KENTSEL GELİŞİM – Ali SİNAN (BÖLÜM 7 / 14) 09:44:46 Yalvaç İcra Dairesi Müdürlüğünce Gelendost'ta 1.919 M² Tarla İcradan Satılık 09:38:05 Isparta Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü 2 Adet Dükkan Yerini Kiraya Verecek 09:30:46 Isparta İl Özel İdaresi Proje Yapım Hizmeti Alacak 16:43:45 ARDIÇ GÖNÜLLÜLERİ ÇALIŞTAY’DA BULUŞTU 16:34:33 EĞİRDİR’DE KENTSEL GELİŞİM – Ali SİNAN (BÖLÜM 7 / 13) 11:57:18 Emekli Öğretmen Kenan Akdemir Vefat Etti

ANILARDA ISPARTA (21.BÖLÜM)

eğirdir haber,akın gazetesi,egirdir haberler,son dakika,ANILARDA ISPARTA (21.BÖLÜM)
Haberin Tarihi: 15.3.2022 14:50:14 - Okunma Sayısı:813 defa okundu.

İlhan Şimşek yazdı...

BÖLÜM - 21

ISPARTA’DA HAMAM KÜLTÜRÜ

 

Türklerde bedensel temizlik eskiden beri son derece önemli ve yaygındır. Türkler İslâmiyeti kabul etmezden önce de temizliğe önem veren bir ulustu. İslâmın kabulü ile de temizliğin insan sağlığı üzerindeki önemini daha da kavramış, buna bağlı olarak da hamam kültürü Türkler arasında itibar edilen bir temizlik evi olmuştur. Bizde temizlik kültürü tarih boyunca devem ederken Avrupa ülkelerinde ise temizlik kültürü yok gibiydi. Bu yüzden Avrupa yıkanma yerine kötü kokuları savmak için güzel kokularla yani parfümlerle işi çözmeye çalışıyorlardı. Özellikle Fransa ve İspanya bu açıdan parfümcülüğün merkezi durumundadır.

Ülkemizin en ücra yerine varıncaya kadar hamamın var olduğunu biliyoruz. Hamamlar, kurulduğundan bu tarafa sosyal ve kültür etkinliklerin yaşandığı yerlerdir; geçmişten günümüze kadar, bireysel ve toplumsal bir kültür olarak Isparta’da önemli bir temizlenme kültürüdür. Ispartalı hamamı bireysel olarak kullandığı gibi gelin hamamı, damat hamamı, sünnet hamamı, asker hamamı, bayram hamamı, loğusa hamamı, bebek hamamı, mahalle hamamı gibi çeşitli adlarla kullanır. Bunların tümü Isparta’nın hamam kültürünüdür.

Isparta hamamlarımızın hepsi camilerimiz gibi kubbelidir. Kubbelerin tepelerinde küçük küçük pencereler gün ışığını hamama yansıtır. Bilindiği gibi ülkemiz hamamlarında soğukluk, ılıklık ve sıcaklık olmak üzere üç bölüm bulunur. Soğukluk bölümünde peştamal dediğimiz bele kadar ön örtü kuşanılır; ılıklık bölümünde biraz beklenerek vücudun ısıya alışması sağlanır; sıcaklık bölümü ise zaten hamamın içidir. Isparta hamamlarımızın hepsi bu yöndedir.

Ispartalı bayanların gittikleri, gelin, loğusa, bebek yıkama hamamları ile erkeklerin asker, damat, sünnet hahamları zengin bir kültür birikimidir. Özellikle bayanların mahalle hamamları, düğün hamamları ayrı bir kültür temaşasıdır. Çünkü toplu olarak gidilen hamamda bayanlar yaprak sarmalar, lahana sarmalar, çiğ köfteler, dolma biberler ve meyvelerle hamam göbek taşını doldururlar. Bunların yanında tefçi ve dümbelekçi çalgıcılar, kadınlar hamamının baş tacıdır. Onların çalıp söyledikleriyle hamam tam bir eğlence merkezi haline gelir. Tam bir çal oynasın vur patlasın anlayışı göbek taşına hakim olur. Özellikle genç kızlar müzik eşliğinde coştukça coşar, kendilerini erkek analarına beğendirmeye çalışır. Bu ara bakır taslar mermer kurnalara vurularak oyuna eşlik eder.

Gelin hamamında sadece Isparta’ya özgü olarak geline pırıl pırıl ipek peştemal kuşandırılır ve ayağına da parıl parıl sedef nalın verilir. Köpük için ve kir için lif keseler hazırlanır. Gelin, natır dediğimiz hamam yıkayıcısı tarafından bir güzel yıkanır ki gelin hamamdan çıktıktan sonra, tabir yerindeyse, gümüş gibi olur. İşin kurnazlığını bilen natır, geline öylesine özenir bezenir ki bahşişini de ona göre fazlasıyla alır.

Erkek hamamları bayanlar hamamı gibi olmasa da ona yakın olur. Damat ve asker hamamı neşe içinde geçer. Aşağı yukarı aynı çalgılar hamamda duvarları ve kubbeyi çınlatır.

Bilindiği gibi son zamanlarda eskisi gibi hamama rağbet çok yok. Şimdi her evde banyo var. İnsanlar hamam ihtiyaçlarını evlerinde karşılıyor. Kaloriferli evler banyo bakımından son derece rahat olduğu için hamama ihtiyaç çok azalmış durumda. Bir de saunalar çıktı. Bunlar eski hamam kültüründen uzak.  Göbek taşı olmadan iki metre karelik sıcak bir odaya giriyorsunuz, aşırı buharla terleyerek temizlenip çıkıyorsunuz.

Sayın okuyucular hamam demişken en az üç yüz yıl öncesinde yapılan

Gavur Hamamı’ndan söz etmeden noktayı koymayacağız (1).Şimdiki Cumhuriyet Hamamı’nın eski adı Gavur Hamamı imiş. Neden bu hamama “gavur “ adı verilmiş ona bakacağız.  Bildiğimiz gibi Isparta’da Rumlar yaşamış. Rumlar pek hamama gitmez banyolarını evlerinde yaparlarmış. Zengin bir Rum’un güzel mi güzel bir kızı hamama gitmiş. Ama hamamcı kızı “gavur kızı” diye hamama almamış. Bunun üzerine kız eve ağlaya ağlaya gitmiş ve babasına durumu anlatmış. Babası da tutmuş kızına bir hamam yaptırmış. İşte bu hamama da Ispartalı “Gavur Hamamı” demiş.

Emre Mahallesi Çay Boyu’nda bulunan bu hamam şimdi Cumhuriyet Hamamı olarak hizmet veriyor.

Bir de hükümet binasının yanında yer alan Kutlu Bey Caminin altında bulunan Kutlu Bey Hamamı vardı. Hükümet Meydanı park düzenlemesi içinde kalan bu hamam şimdi hamam olarak hizmet vermiyor. Bu yazının kaleme alındığı 2021’de hamam artık kafe olarak halka açık. Ancak hamamın kurnaları, muslukları, göbek taşı ve soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümleri nostaljik olarak aynen korunmuş. Hamamın içi kilim desenli sedirler, sedir yastıkları ve Isparta halıları ile döşenmiş olduğundan tarih canlandırılmaya çalışılmış.

(1) Cumhuriyet Hamamı Tanıtımı, cumhuriyethamami.com, Hakkımızda maddesi

- İlhan ŞİMŞEK

Bu Haberi Paylaş



Yorum Yap