Eğirdir Havzası’nın kurtarma planına ABD’den yeni teknoloji desteği:
WETA pilotu planlanıyor
ABD’de su stresi yaşayan bölgelerde saha uygulamaları gerçekleştirilen yer tabanlı WETA platformunun, Türkiye’deki ilk değerlendirme alanının Eğirdir Gölü Havzası olması planlanıyor. Anlaşmayla birlikte, ABD’de geliştirilen yenilikçi atmosferik iyonizasyon teknolojisinin Türkiye’ye kazandırılması için önemli bir adım atıldı.
Kuraklık, yağış rejimindeki değişimler ve su seviyesindeki düşüşle mücadele eden Eğirdir Gölü Havzası için yürütülen çalışmalara yeni bir teknoloji seçeneği ekleniyor.
Amerika Birleşik Devletleri merkezli Rain Enhancement Technologies Holdco, Inc. ile Türkiye merkezli Ulusal Atmosferik İyonizasyon Teknolojileri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi (UASIT) arasında imzalanan münhasır anlaşma kapsamında, Weather Enhancement Technology Array’in (WETA) Türkiye’deki ilk pilot değerlendirmesinin Eğirdir Havzası’nda yapılması planlanıyor.
Anlaşmayla UASIT, Rain Enhancement Technologies’in WETA platformunun Türkiye’deki münhasır temsilcisi ve uygulama ortağı oldu. Bu kapsamda UASIT’in; teknolojiye ilişkin yerel uygulama, kurumlar arası koordinasyon, saha çalışmaları, izin süreçleri, veri toplama ve değerlendirme faaliyetlerinde rol üstlenmesi öngörülüyor.
WETA nedir?
Weather Enhancement Technology Array’in kısaltması olan WETA, yer tabanlı atmosferik iyonizasyon teknolojisiyle uygun meteorolojik koşullarda mevcut doğal yağış potansiyelini desteklemeyi amaçlıyor.
Sistem, uçak operasyonu gerektirmeyen yer tabanlı bir teknoloji olarak tanımlanıyor. Ayrıca gümüş iyodür dâhil herhangi bir kimyasal tohumlama maddesi kullanmadığı ve atmosfere kimyasal salımı gerçekleştirmediği bildiriliyor.
Bununla birlikte WETA’nın açık ve kuru havada yağış oluşturduğu yönünde bir iddia bulunmuyor. Teknolojinin yalnızca bulut, nem, rüzgâr, sıcaklık ve diğer meteorolojik şartların uygun olduğu dönemlerde değerlendirilmesi planlanıyor. Bu nedenle Eğirdir’de yapılması öngörülen çalışma, yağışı garanti eden bir uygulama değil; mevcut doğal yağış potansiyeline olası katkının bilimsel yöntemlerle inceleneceği kontrollü bir pilot çalışma niteliği taşıyor.
ABD’de saha uygulaması gerçekleştirildi
Türkiye’ye yeni uygulama kapasitesi kazandırılacak
Anlaşma, yalnızca bir WETA cihazının Türkiye’ye getirilmesini değil, aynı zamanda teknolojinin yerel koşullarda uygulanmasına yönelik bir kapasitenin oluşturulmasını da kapsıyor.
Bu kapsamda meteorolojik uygunluk analizlerinin yapılması, saha yer seçiminin belirlenmesi, ölçüm altyapısının kurulması, yağış ve nem verilerinin toplanması, radar ve model verilerinin değerlendirilmesi, sistemin uygun koşullarda işletilmesi ve sonuçların bağımsız biçimde analiz edilmesi planlanıyor.
Bu yönüyle proje, ABD’de uygulanan bir teknolojinin Türkiye’ye doğrudan aktarılmasının yanı sıra, ülkemizde atmosferik teknolojiler, meteorolojik ölçüm, su yönetimi ve bilimsel saha değerlendirmeleri alanlarında yeni bir uygulama deneyimi oluşturma potansiyeli taşıyor.
Buradaki teknoloji transferi, yalnızca ekipman transferi olarak değil; eğitim, teknik destek, saha işletmesi, veri yönetimi, kurumlar arası koordinasyon ve uygulama tecrübesinin Türkiye’de geliştirilmesi şeklinde değerlendiriliyor.
Eğirdir Havzası için neden önemli?
Eğirdir Gölü Havzası’nda su kaynakları üzerindeki baskının yalnızca tek bir tedbirle ortadan kaldırılması mümkün değil. Su tasarrufu, kapalı sulama sistemleri, ürün deseninin su kaynaklarına göre düzenlenmesi, yeraltı ve yüzey sularının korunması, havza yönetimi ve su aktarımı gibi çalışmaların birlikte yürütülmesi gerekiyor.
Bu nedenle WETA teknolojisinin Eğirdir Havzası’nda değerlendirilmesi, mevcut projelerin alternatifi olarak değil, bu çalışmaların yanında incelenebilecek tamamlayıcı bir seçenek olarak önem taşıyor.
Bu durum özellikle içme suyu temini, tarımsal sulama, göl seviyesinin korunması, yeraltı su kaynaklarının beslenmesi ve kuraklık dönemlerine karşı dayanıklılığın artırılması açısından değerlendirilebilir.
UASIT CEO’su Burak Akpınar, Eğirdir Havzası’nda yapılması planlanan çalışmanın kesin sonuç iddiasıyla değil, ölçülebilir, denetlenebilir ve şeffaf bir bilimsel pilot olarak tasarlanacağını belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:
“Eğirdir Havzası için WETA bir vaat değil, bilimsel olarak sınanması gereken yeni bir seçenektir. Havzanın karşı karşıya olduğu su stresi, farklı ve birbirini tamamlayan çözümlerin birlikte değerlendirilmesini gerekli kılıyor. Uygun meteorolojik koşulların belirlenmesi, bağımsız ölçümler, kontrol alanları, istatistiksel analiz ve şeffaf raporlama süreçleriyle teknolojinin bölgeye sağlayabileceği katkıyı ortaya koymak istiyoruz.”
Pilot çalışma izin ve bilimsel değerlendirmeye tabi olacak
Eğirdir Havzası’nda gerçekleştirilecek herhangi bir uygulamanın ilgili kamu kurumlarının izinleri, bilimsel değerlendirmeleri ve mevzuata uygunluk çerçevesinde yürütülmesi planlanıyor.
Çalışmada hedef alan ile kontrol alanlarının karşılaştırılması, geçmiş dönem meteorolojik verilerinin incelenmesi, yağış ve nem ölçümlerinin yapılması, rüzgâr yönü ve bulut hareketlerinin takip edilmesi, radar ve uydu verilerinden yararlanılması öngörülüyor.
Elde edilecek sonuçların yalnızca şirket verilerine dayanmaması; bağımsız ölçüm ağları, kamu kurumları, akademik uzmanlar ve ilgili su yönetimi paydaşlarının katkısıyla değerlendirilmesi hedefleniyor.
Bu yaklaşım, teknolojinin Eğirdir Havzası’na uygun olup olmadığının objektif biçimde ortaya konulması açısından önem taşıyor.
Elde edilecek sonuçlara göre İzmir ve Ege Bölgesi, İç Anadolu, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da su stresi yaşayan diğer bölgelerde de benzer pilot çalışmaların değerlendirilmesi planlanıyor.
Eğirdir Havzası için planlanan WETA pilotu, gölün kurtarılması amacıyla yürütülen mevcut çalışmaların yerine geçmeyi değil, bu çalışmalara bilimsel olarak incelenebilecek yeni bir seçenek eklemeyi amaçlıyor. Su kaynaklarının korunması için geleneksel altyapı yatırımları, su tasarrufu, etkin sulama, havza yönetimi ve yeni teknolojilerin birlikte değerlendirilmesi, Eğirdir’in uzun vadeli su güvenliği açısından önem taşıyor.