SELÇUKLU'DAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ'NE BİR DEVLET BELDESİ ISPARTA
Zeki TARHAN - ANKARA
BÖLÜM : 5
OSMANLI DÖNEMİ ISPARTALI SADRAZAMLAR:
KOCA HAYDAR PAŞA
İlk tahsilini Isparta'da yaptıktan sonra, İstanbul'da orduya ait "Daru's - sınaî Odası" mektebini bitirmiştir. Zekâ ve istidadıyla dikkat çeken Haydar Bey, önce Cidde' de daha sonra Anadolu' da yol, su ve çeşitli askeri yapı hizmetleri eğitimi görmüştür. Kanunî Sultan Süleyman ve Sokollu' nun dikkatini çekmiş ve "üç tuğlu paşa" olmuştur. Arapça, Farsça, Fransızca, Rumca ve Slav dillerini bilen Hayar Paşa, 1566 Macaristan seferinde Serasker yardımcısı olmuştur. 1567 yılında Kubbealtı Vezîrliğine yükselmiş ve her türlü büyük ülke tasarılarında yer almıştır. Don - Volga ırmaklarının birleştirilmesi projesi, Haydar Paşa' ya aittir. 1592' de Tunus Beylerbeyliği' ne getirilmiştir. Tunus' da Halkulvâdî Zaferi'ni kazanmıştır.
***
1578'de Vadisseyl Savaşına katılmış ve bu savaşı, Ramazan Paşa ile beraber kazanmıştır. O, daha sonra Tunus - Fas - Cezayir Beylerbeyiliği'ne tayin edilmiş ve "Koca" unvanını almıştır. 1579'da geri çağrılmış ve 1583'te Osmanlı-İran Savaşını yönetmiştir. 1588' de savaşı kazanmıştır.1595'te Sultan Murad ölmüş ve yerine Sultan Mehmed geçmiştir. Haydar Paşa ise, aynı yıl içinde Eflak seferi sırasında saray veziri iken şehit olmuştur.
***
KEMANKEŞ ALİ PAŞA
Aslen Isparta EĞİRDİR'dendir. İstanbul'da yetişmiştir. Oldukça kabiliyetli olan ALİ paşa, Bağdat valiliğine kadar yükselmiştir. 1620'li yıllarda Sadrazam olmuştur. 1622 yılında I. Mustafa yerine IV. Murad'ı padişah yapmıştır. Ancak, Sadrazamlıkta talihi pek yaver gitmemiş ve 3 Nisan 1624'te öldürülmüştür.
***
HALİL HAMİT PAŞA (1736 - 1785) :
Isparta'nın merkez şehrindendir. Son derece zeki kapasiteli, müteşebbis ve reformisttir. İlk tahsilini Isparta'da yaptıktan sonra, yüksek tahsilini İstanbul' da gerçekleştirmiştir. Devrin ünlü Sadrazamı Koca Ragıp Paşa'ın dikkatini çektikten sonra, iktidar basamaklarını hızla çıkmıştır. Yeniçerilerin yozlaşmasını fark etmiş ve ıslah çalışmalarını başlatmıştır. Ordunun modern silahlarla donatılmasına gayret göstermiştir. KAPATILAN MATBAAYI TEKRAR AÇTIRMIŞTIR!!! Avrupa'da başlayan sanayileşmeyi farkedip, Osmanlı Devleti'nin de aynı başlangıcı yapması için gayretle çalışmıştır... 1785 tarihinde öldürülmüştür.
Isparta'lı olarak, Seyid Ali Paşa (1819 - 1821) ve Hüseyin Avni Paşa (1820 - 1876) adlı iki sadrazam daha İstanbul' da Osmanlı Sarayı'nda görev ifa etmiştir. Bu sadrazamlardan özellikle Hüseyin Avni Paşa, kendisi hakkında yapılan bazı isnad ve söylentilerle haksızlığa uğramıştır.
***
...VE 1919 YILI ... TÜRK TARİHİNİN EN ZORLU YILLARINDAN BİRİSİDİR:
Birinci Dünya Savaşı'nı müttefikleriyle beraber kaybetmiş olan Osmanlı Devleti'nin son kalan toprakları da hızla işgale başlanmıştır. İstanbul, İzmir, Adana, Antep, Urfa, İçel işgalle karşı karşıya kalan şehirlerdir. Bunlardan birisi de Antalya'dır. Antalya; Hamid İli'nin Akdeniz kıyı şehirlerindendir. Antalya'yı işgal eden itilaf devletlerinden İtalyanlar, süratle Burdur'a gelmişler ve oradan da ISPARTA'YA GEÇMİŞLERDİR. Ancak, Isparta'da beklemedikleri bir durumla karşılaşmışlardır. Ne yaptılarsa, Isparta müdafîleri onları şehre sokmamıştır!!! Tarihi olaylar; ÖNDERLER ve LİDERLERLE ŞEKİLLENİR!!! İşte böyle önder bir kişi Isparta'da çıkmış ve Isparta'nın yiğitlerine liderlik ederek şehri savunmaya geçmiştir... Bu Isparta'lı yiğit ve korkusuz adam HAFIZ İBRAHİM BEY'dir!!!
HAFIZ İBRAHİM BEY:
Hafız İbrahim Bey, İstanbul'da tahsil görmüştür. Ancak, vatan işgali sırasında, ISPARTA' yı SAVUNMAYA GELMİŞTİR!!! ISPARTA'YA GELEN İTALYANLARI PÜSKÜRTMENİN DE ÖTESİNDE, ESİR ALAN HAFIZ İBRAHİM BEY'İN NAMI VE İTİBARI, DÖRT BİR TARAFTAN DUYULACAK VE ANKARA'YA ULAŞACAKTIR!!! MUSTAFA KEMAL PAŞA'NIN DA DİKKATİNİ ÇEKEN HAFIZ İBRAHİM BEY ÖNCÜLÜĞÜNDE, BURDUR DA DÜŞMANDAN TEMİZLENMİŞTİR!!! ARDINDAN; HAFIZ İBRAHİM, ANKARA'YA MEBUS OLARAK GİDECEKTİR. O ARTIK, HEM ANKARA'DA MEBUS, HEM DE BATI CEPHESİNİN MİLİS ALAYINI İDARE EDEN, ÇOK BAŞARILI BİR KUMANDANDIR!!! KAZANDIĞI ZAFERLE; İSTİKLÂL SAVAŞI'NIN SONUNDA ISPARTA MEBUSU VE MUZAFFER KUMANDANI HAFIZ İBRAHİM DEMİRALAY'DIR!!!
***
...VE DEMİREL :