PROF. KODAL'DAN, ÖZBEKİSTAN'A
TEKNOLOJİ TRANSFERİ...
Zeki TARHAN - ANKARA
BÖLÜM : 2
Özbekistan'a, "Sulama ve su tasarrufu" açısından bakarak, genel bir değerlendirme yaparsak şöyle diyebiliriz: Tarımsal üretimin yaklaşık %85 -90'ı sulamaya bağlı. Ancak, mevcut sulama sistemleri birçok teknik, ekonomik ve çevresel sorunla karşı karşıya... Özbekistan'ın sulama suyu büyük ölçüde, AMUDERYA NEHRİ ile SİRDERYA NEHİRLERİ'nden sağlanmakta... Ülke su kaynaklarının yaklaşık %80'inden fazlasını, komşu ülkelerden gelen akarsulardan almaktadır bu ise, çok büyük bir orandır.
***
AMUDERYA VE SİRDERYA'NIN KAYNAKLARI:
Özbekistan, yıllık su potansiyelinin %90'ını TARIM'da kullanmaktadır. Bu da, çok büyük bir oran!!! Türkiye'de bu oran ise; %70 -75 arasındadır. AMUDERYA'nın kaynakları; esas olarak Tacikistan ve Afganistan dağlarındadır. Özbekistan ve Türkmenistan ise, bu suyu kullanan diğer ülkeler. SİRDERYA'nın kaynakları; esas olarak Kırgızistan dağlarındadır. Tacikistan, Özbekistan ve Kazakistan bu suyu kullanan diğer ülkelerdir. Bir araştırmaya göre; Bu ülkelerin yarısı (=Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Kazakistan), 2040 yılına kadar ciddi KURAKLIK riski yaşayacaktır!!!
***
ÖZBEKİSTAN, BAŞTA TARIM OLMAK ÜZERE, HER SEKTÖRDE SU TASARRUFU YAPMAK ZORUNDADIR!!!
Yukarıda sözünü ettiğimiz akarsuların, yukarı tarafında kalan ülkeler gerek kuraklık, gerekse nüfus artışı, sanayinin gelişmesi ve artan tarımsal üretim ihtiyacı gibi nedenlerle, daha çok su kullandıkça, Özbekistan'a gelen su miktarı, yıldan yıla azalacaktır!!! Onun için; Özbekistan başta olmak üzere, her sektörde su tasarrufu yapmak zorundadır!!! Özbekistan'daki sulamanın mevcut durumuna baktığımızda; Toplam sulu tarım alanının yaklaşık (4 - 4,5 milyon hektar) olduğunu görüyoruz. Özbekistan Cumhurbaşkanı, SU TASARRUFU için çeşitli kararlar alsa da, bu kararların uygulanmasında sıkıntılar yaşanmaktadır...
***
SULAMA ŞEBEKELERİNDE; KANALLARIN ÇOK BÜYÜK BİR BÖLÜMÜ TOPRAK KANAL!!!
Toprak Kanallar; Sulama Şebekelerinde çok büyük bir bölümünü teşkil ediyor!!! Ve böylece; SIZMA ve Buharlaşma nedeniyle SU KAYBI çok fazladır!!! Su Tasarrufu için, bu kanalların "BORULU SİSTEM" e çevrilmesi veya "BETON KAPLANMASI" gerekmektedir. Ancak; Borulu sistem çok pahalı olduğu için, çeşitli projelerle "TOPRAK KANALLARIN BETONLA KAPLANMASI" çalışmalarına başlanmıştır...
***
ÖZBEKİSTAN'DA KULLANILAN SULAMA YÖNTEMLERİNİN BÜYÜK BÖLÜMÜ YÜZEY SULAMA (=ANANEVİ SULAMA)
"Yüzey Sulama" ya da (=Ananevi Sulama) yöntemi, Özbekistan' da kullanılan sulama yöntemlerinin büyük bir bölümünü oluşturuyor... Ve Yüzey Sulamada SU KAYBI ise, oldukça fazla!!! SU TASARRUFU YAPMAK İÇİN; YÜZEY SULAMA' NIN MODERN SULAMA YÖNTEMLERİNE (=DAMLA SULAMA VE YAĞMURLAMA SULAMA) DÖNÜŞTÜRÜLMESİ GEREKMEKTEDİR!!! Modern Sulama yöntemlerinin oranı; (%10 - 15) civarındadır.
YARIN:
YANLIŞ YAPILMIŞ PROJELER / YANLIŞ KURULMUŞ SİSTEMLER / KÖTÜ VEYA EKSİK KULLANILMIŞ MALZEMELER / EĞİTİMSİZ ÇİFTÇİLERİN DAMLA SULAMA SİSTEMLERİNİ DOĞRU İŞLETEMEMELERİ!!!