ISPARTALI BİR TÜRK VE İKİ RUM İŞ KADINININ BAŞARILARI
1880’lerden itibaren Isparta’da halı dokumacılığını başlatan üç cesur kadın: Kürkçü Potimi Kourtsoglu, Katina Stiloglou ve Melek Ana ( Büyükçam) yalnızca bir zanaatı değil, bir şehrin kaderini değiştirdiler. Halı dokunan evlere bereket getirdiler! Yokluklar bir nebze azaldı. Türk kızında, kadınında yüzyılların ezikliği, dışlanmışlığı, ikinci sınıf bakışlaraz da sona erdi.
Pisidia’nın Sparta’sında Halı Dokumacılığını Kuran Kahraman Üç Ana…
Üç Ispartalı Ana, bir büyük projeyi cesurca yürütürler. Çok sayıda atölye işletirler. Üretilen halılar kapış kapış satın alındı. Avrupa pazarlarında aranılan yazgı oldu.Bugünkü Ticaret Borsalarının her kalemde yıllık dış satımlarının toplamını sadece üç Ispartalı Ana’nın ev atölyelerinde üretilen halılara eşitti.
Isparta’nın dar sokaklarında yankılanan tezgâh sesleri, bir şehrin kültürel kimliğini ilmek ilmek örüyordu. 1881’lerde iki Rum iş kadını, Kürkçü Potimi Kourtsoglu (veya Boli Ana) ve Katina Stiloglou, halı dokumacılığını Isparta da başlatırlar.
1910’larda da nöbeti kısmen devralan Müslüman Türk kadını Melek Ana (Melek Büyükçam) olur. Bu mücadeleyi sahiplenerek Isparta halıcılığını köylere kadar yaygınlaştırdı.Kızlarımız, kadınlarımızın avuçları para gördü. Ailerde saygı dayanışma, sevgi büyüdü!Ekonomik rahatlama ile ailelerde hoşgörü, huzur ve Yaratıcıya olan içten bağlılık artar!
Mücadele ve Engeller her dönemde olduğu gibi bu dönemde de sürdü. Ailelerin ekonomik kazanımdan gelen huzurdan rahatsız olanlar vardı. Başlangıçta dini gerekçelerle karşı çıkan cemaat ve tarikat çevreleri, genç kızların halı dokumasını “sakıncalı” ilan etmeye çalıştı. Vaazlarda, “kızların para kazanmasının aile düzenini bozacağı, dinî hayatı zayıflatacağı” iddia edildi. Sohbet evlerinde aylarca bu konu üzerinde durulur.İnatla “günah-sevap” çizgisinde insanları etkileyen bazı dini çevrelerin uğraşıları boşa çıkar! Üç cesur Ana’nın mücadelesi galip gelir! Yoksulluk içindeki aileler bu söylemlere kulak asmazlar. Halı dokumacılığı, hem ev ekonomisine hem de bölge ticaretine nefes oldu. Osmanlı bütçesi de bundan nasibini alır.Isparta ve çevresinde halı üretimi tam anlamıyla yaygınlaşınca fesat çevrelerinin sesi kesilir.
Başarıların Yükselişi ile 1863 lerden itibaren geriden- geriden gelen düşünceleri kırdı. Ispartalı Rum iş kadınları: Kürkçü Politimi (Kourtsoglu)ve Katina Stiloglou Osmanlı döneminde II. Abdülhamid tarafından (Bursa’daki bir halı panayırındaki katlımdan dolayı) ihracat madalyasıyla ödüllendirildi.
1916’ larda Melek Ana ve iki Rum iş kadını halk tarafından örnek gösterilir. Toplumsal katkı, sanatsal öğreti, terbiye yönlerinden Müslüman genç kızlara örnek olurlar.İlerleyen yıllarda Isparta, çevrelerinde Üç Ana’ çalışmalarından genç kızlarımız olumlu yönde etkilenir.
***
1915 Çanakkale Savaşı sırasında, Melek Ana, ortağı Prodromos Sitiloğlu, halı ihracatından elde ettikleri kazancı cephedeki yaralı askerler için pansuman malzemelerine ayırdılar. Müslüman ve Hristiyan analar, ortak bir sevap için el ele verdiler.
Devam eden yıllarda da nöbeti devralan Melek Ana (Büyükçam) 1915’te de Çanakkale savaşlarına olan katkılarından dolayı Padişah V. Mehmet Reşat başarı sertifikası (Allah Razı Olsun!) madalyası ile ödüllendirilir.
Katina Stiloglou: Isparta Rum tüccar ailesinden gelen girişimci, halı atölyelerini büyüttü.Melek Ana (Büyükçam): Müslüman bir Türk kadını olarak dini baskılara karşı durdu 1910’ larda. Yüzlerce genç kıza halı dokumayı öğretir. 1895’te Bursa Koza han’da halı sergisine katılan iki iş kadınından sonra1917’de aynı iki kadınlar birlikte Melek Ana( Büyükçam) ve refakatçı yakınları Bursa da halı eserleriyle büyük ilgi görür. Bursa Ticaret Borsası tarafından sertifika ve ödüllerle onurlandırıldılar. Bursa Kozahan misafirliğinde ağırlanırlar.
Padişah V. Mehmet Reşat’ın Konya Orman ve Maadin (ürünleri)ve Ziraat Nezareti (Bakanlık) dairesinin kişiye özel Nizamnamede Melek Ana (Büyükçam) halı tezgâhı için halı orman alanlarından faydalanması (ödül) müsaadesi çıkar. 1934’da da Melek Ana ve rahmetli eşi Bekir Efendiyedönemin Milletvekili Hüseyin Hüsnü Özdamar ve dönemin Valisi’nin teklifleriyle (Büyükçam) soyadı verilme teklifi emri görevlilere verilir.Bu büyük üretken, vatansever aile BÜYÜKÇAM soyadını alır.
***
Sonuçta:Politimi Kourtsoglu ve Katina Stiloglou bugün Misparta Koku Kilisesi mahzeninde, Melek Ana ise Asri Mezarlığı’nda yatıyor. Allah rahmet eylesin! Üçü de Isparta’nın ekonomik ve kültürel hafızasında unutulmaz bir iz bıraktılar. Osmanlı bütçesine nefes aldırdılar. Cemaat ve dini çevrelerin kuşku ve hayalleri boşa çıkınca özür bile dilemediler..Onların cesareti sayesinde halı dokumacılığı, binlerce ailenin geçim kapısı oldu bir iki yüz yıl Isparta-Burdur da ve çevrelerinde.
Saygıdeğer Osmanlı Isparta’ sınınÜlkeroğlu sülalesinden Rum Ispartalı Tarihçi Yazar Stavros P. Kaplanoğlu’ na çok teşekkür ederim.
Gönderdikleri Yeni yıl kutlamalarında Sayın Stavros BeyYeni yılımı kutluyor. Sizin, ailenizin ve de Tüm Ispartalı hemşerilerimin yeni yıllarını kutlar, Tanrı’dan huzur dolu seneler geçirmelerinin de duacısıyım” demekteler.
Babamın, atalarımın memleketi ve benim de kültür şehrim Isparta’yı hizmet eden belediye Reisi Şükrü Başdeğirmen’ in ve Selanik’e gelmesini dört gözle beklediğim SDÜ Müdürü (Rektörü) Mehmet Saltan’ nın da yeni yıllarını kutluyorum.” diye yazmışlar.
Araştırma: Bayram Aygün – 2026, Isparta