ISPARTA'YA DEMİRYOLUNUN GELDİĞİ GÜN
Başbakan İsmet İnönü'nün Isparta'daki Tarihî Söylevi (26 Mart 1936)
1936 yılının baharında Isparta, tarihinin en önemli günlerinden birini yaşıyordu. Isparta bayraklarla süslenmiş, meydanlar dolup taşmış, çevre vilayetlerden gelen heyetler bu büyük sevince ortak olmuştu. Uzun yıllar ulaşım zorlukları yaşayan Isparta, sonunda Cumhuriyet'in demir ağlarıyla Anadolu'nun kalbine bağlanıyordu.
26 Mart 1936 günü Başbakan İsmet İnönü, milletvekilleri, devlet erkânıyla birlikte Isparta'ya geldi. Karşısında yalnızca coşkulu bir halk değil, Cumhuriyet ideallerine, Atatürk’ ünyeniliklerine gönülden bağlı bir Isparta buldu.
O günkü ziyaretin ayrı bir anlamı daha vardı. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Ispartalılara duyduğu sevgi ve muhabbeti Başbakan İsmet İnönü aracılığıyla göndermişti. Bu nedenle istasyon meydanında yükselen alkışlar yalnız İnönü'yü değil, Atatürk'ün Isparta'ya uzanan selamını da karşılıyordu.
İnönü'nün konuşmasında dikkat çeken en önemli husus, demiryolunun yalnızca bir ulaşım yatırımı olmadığını vurgulamasıydı. Ona göre asıl kıymetli olan; Cumhuriyet'in etrafında birleşen, çalışan, üreten, geleceğe güvenle bakan bir milletin varlığıydı.
O gün Ispartalılara hitaben şu anlamlı sözleri söyledi:
"Burada ilerleyen, yapan ve her gün yeni eserler meydana getiren Türkiye'nin küçük bir modelini görüyoruz. Maden, fabrika, demiryolu... Cumhuriyetin her gün kazandığı zaferleri temsil eden bu eserler övünülecek kazanımlardır.
Yeni Türkiye'yi, canlı, ümitli, kendine güvenen, çalışkan ve azimli bütün manasıyla siz burada temsil ediyorsunuz.Isparta'yı her gelişimde bir evvelkinden daha ileri ve daha canlı gördüm. Bu defa gördüğüm canlılık, benim gibi bütün arkadaşlarımın da dikkatini çekmiştir.
Bu açtığımız yeni demiryolu ümit ederim ki güzel Isparta'ya yeni faydalar getirecektir."
Aradan geçen doksan yıla yakın zamana rağmen bu sözler hâlâ anlamını korumaktadır. Çünkü demiryolunun Isparta'ya ulaşması yalnızca trenlerin geliş gidişini değil; ticaretin, üretimin, eğitimin, sosyal hayatın gelişmesini de beraberinde getirmiştir. Gül diyarı Isparta'nın ürünleri daha geniş pazarlara ulaşmış, şehir ekonomik, kültürel açıdan yeni döneme girmiştir.
Bugün geriye dönüp baktığımızda, 26 Mart 1936'da istasyon önünde yükselen alkışların yalnızca bir demiryolunun açılışını değil, Cumhuriyet'in aydınlık yarınlarına duyulan güveni temsil ettiğini görüyoruz. O gün Atatürk'ün selamı, İnönü'nün hitabı ve Ispartalıların coşkusu aynı meydanda birleşmişti.
Aslında demiryolu, Osmanlı döneminde 1913 yılında Dinar'dan Eğirdir'e kadar ulaşmıştı. Buna rağmen hat Isparta'ya uzatılamamış, şehir bu imkândan uzun yıllar mahrum kalmıştı. Yerel tarih anlatımlarına göre, dönemin bazı deve, katır, at arabası nakliyecileri ile menfaatlerinin zarar göreceğini düşünen çevreler demiryoluna mesafeli yaklaşmıştı.
Hatta bazı medrese temsilcilerinin de "Bu açılış Isparta'nın düzenini bozar" düşüncesiyle halkı açılış törenlerine katılmamaya teşvik ettikleri anlatılır. Ancak zaman, değişimin önünde durulamayacağını gösterecekti. Demiryolunun gelişini engellemeye yönelik bu tür karşı çıkışlar sonuç vermedi. Kara tren, düdüğünü çalarak Isparta Garı'na girdi.Isparta yeni bir döneme adım attı.
Halk arasında ise bu yeni ulaşım aracına dair yıllarca anlatılan nükteler doğdu. Bazı ihtiyatlı Ispartalılar, ilk gördükleri lokomotife "Kara Öküz" benzetmesi yapıyor, hatta şakayla karışık "Bu kara öküze ot bile yetmez!" diye takılıyorlardı. Demiryoluna dair bu esprili yaklaşımlar, uzun yıllar Isparta sokaklarında tebessümle anlatılan şehir hatıraları arasında yer aldı. Açılışı izlemeye gelenlerden bazıları ise şaşkınlıkla, "Meğer bu kara öküz ot değil, kömür yiyormuş!" diye konuşmuştu.
Bu söz, yıllarca Isparta kahvelerinde, dükkânlarında ve mahalle sohbetlerinde gülümseten bir şehir latifesi olarak dilden dile aktarıldı. Zamanla herkes gördü ki, kömürle yürüyen bu "kara öküz", yalnızca vagon çekmiyor; Isparta'nın gülünü, halısını, ürünlerini, ticaretini, umutlarını da Anadolu'nun dört bir yanına taşıyordu.
Fakat aradan çok geçmeden herkes gördü ki bu "kara öküz", ot değil kömür yiyerek Isparta'nın gülünü, halısını, ticaretini ve umutlarını memleketin dört bir yanına taşıyacaktı.
26 Mart 1936 günü Başbakan İsmet İnönü, milletvekilleri ve devlet erkânıyla birlikte Isparta'ya geldi. Karşısında yalnızca coşkulu bir halk değil, Cumhuriyet ideallerine ve Atatürk'ün yeniliklerine gönülden bağlı bir Isparta buldu...
Belediye Başkanı Hilmi Çakmakçı’nında konuşması Ispartalılarca dakikalarca alkışlanmıştı.
Demiryolu, Isparta'nın kaderine dokunan en önemli Cumhuriyet eserlerinden biri olarak hafızalardaki yerini korumaktadır. Çünkü bazı trenler yalnız yolcu taşımaz; bir şehrin umutlarını, hayallerini ve geleceğini de taşır.
-Bayram AYGÜN-2026 Isparta