25 NİSAN 1915 - ANZAK SAVAŞLARI
ÇANAKKALE MÜDAFAASI VE 57. ALAY DESTANI
Türk ve Dünya tarihinde Kahramanlar Savaşı olarak adlandırılan ve tarihte özel bir yeri olan Çanakkale müdafaası ve Zaferi yaklaşık 1 milyona yakın askerin can vermesiyle ve çarpışmaların şiddetiyle insanlık tarihinin şahit olduğu en büyük savaşlardan biri olduğu muhakkaktır.
Bu savaşın 18 Mart 1915’ten sonra en çok bahse geçen çarpışmalarından biri de 25 NİSAN 1915’te gerçekleşen, Çanakkale Savaşları tarihimizde ANZAK Savaşları olarak anılan kısmıdır ve bu savaşlarda destanlaşan 57. ALAY müdafaalarıdır.
Çanakkale savaşlarında kahramanlıkları ile ayrı bir yeri olan 57. ALAY; Tekirdağ’da konuşlandırılmış olan ve Yarbay Mustafa Kemal (ATATÜRK) komutasındaki 19. PİYADE TÜMENİ'nin 3 alayından biri olarak 23 ŞUBAT 1915’te kurulmuştur.
25 ŞUBAT 1915’te Çanakkale’ye intikal emri alan 19. PİYADE TÜMENİ Yarbay Mustafa Kemal komutasında Eceabat‘ta varınca 57. ALAY Binbaşı Hüseyin Avni Bey komutasında 26 Mart 1915’te Bigalı köyüne intikal ederek, ihtiyat (yedek) birliği olarak konuşlanmıştır. Bigalı köyünde 24 NİSAN 1915 tarihine kadar talimlerine devam etmiştir. 25 NİSAN 1915’te düşman ANZAK birliklerinin çıkarma yapacağı haberinin alınmasıyla 57. ALAY 3 Piyade Taburu ve 1 Dağ bataryası olarak, yaklaşık 3000 mevcutla CONK BAYIRI'na hareket eder.
Mustafa Kemal Bey (ATATÜRK) burada (25 NİSAN 1915) tüm ALAY'a hitap ederek;
"BEN SİZLERE TAARRUZU DEĞİL ÖLMEYİ ÖLMEYİ EMREDİYORUM." der.
Bu emri alan tüm ALAY, kendi mevcudunun yaklaşık 6 katı daha fazlası olan düşman unsurlarına karşı tarifi imkansız bir kahramanlıkla karşı koyarak, düşmanın hedefine ulaşmasına canları pahasına engel olmuştur.
Bu cansiperane müdafaa esnasında ilk 10 gün içinde mevcudunun üçte ikisini kaybeden 57. ALAY, bilahare takviye alarak savaşa ve müdafaaya devam etmiştir.
Bu savaşların devamı esnasında 10 Ağustos 1915’te Conkbayırı müdafaaları devam ederken Mustafa Kemal Bey (ATATÜRK) sağ göğüs cebine şarapnel parçası isabet eder, cebindeki saatin kapağına çarpar. Mustafa Kemal bey hafifçe yaralanır. Bu saat daha sonra Alman Komutan Liman Von Sanders'e Atatürk tarafından hediye edilir.
25 NİSAN 1915’teki ALAY'ın gösterdiği üstün başarıdan sonra 12 MAYIS 1915’te Alay Komutanı Binbaşı Hüseyin Avni Bey, Yarbaylığa terfi ettirilir.
Savaşın devamında 57. ALAY Komutanı Yarbay Hüseyin Avni Bey 13 AĞUSTOS 1915’te karargah yakınlarına düşen bir top mermisi ile ŞEHİT olmuştur.
Göstermiş olduğu, büyük kahramanlıklarla dünya tarihine geçen 57. ALAY, TÜRK milletinin inancını, savaş gücünü, kuvvet ve kudretini dünyaya bir kez daha ispat etmiştir.
Bazı internet sayfalarında, 57. ALAY'ın bu savaşlarda mevcudunun tamamını şehit olarak verdiği, ALAY SANCAĞININ bir ağaç dalında asıIı olarak bir ANZAK askeri tarafından bulunduğu ve sancağın Avustralya’ya götürülüp Melbourne’de bir müzeye verildiği şeklinde yayımlanmış olsa da bu hikayenin bir uydurma hayal ürünü olduğu tarihi bir gerçektir.
Şöyle ki; 57. ALAY ŞEHİTLİĞİ'ndeki kitabeye göre, 57. ALAY, 25 NİSAN 1915’teki ve devamındaki savaşlarda, 25'i subay olmak üzere toplam 1817 şehit vermiştir. Buna ilaveten 543 kayıp asker vardır.
57.ALAY resmi belgelerde görüldüğü gibi, tamamı şehit olmamıştır.
Savaşların devamı esnasında 19 OCAK 1916’da Çanakkale cephesinden Galiçya cephesine görevlendirilmiştir.
Galiçya cephesine gitmeden önce, 26 NİSAN 1916’da Padişah V. Mehmet Reşat Han’ın taltifleriyle altın ve gümüş olarak, imtiyaz ve harp madalyaları 57. ALAY sancağına törenle takılmıştır.
Vurulup tertemiz alnından uzanmış yatıyor,
Bir hilal uğruna, Ya Rab, ne güneşler batıyor,
Ey bu topraklar için toprağa düşmüş asker,
Gökten Ecdat inerek, öpse o pak alnı değer.
EY CENNETLİK ŞEHİT ECDADIMIZ, VATAN
SİZLERE DAİMA MİNNETTARDIR.
TÜM ŞEHİTLERİMİZİN RUHLARI ŞAD OLSUN.
KONU İLE İLGİLİ OLARAK
BİR GEZİ HATIRASI
2023 yılının temmuz ayı içinde ailecek yaptığımız Çanakkale ve Şehitlikler ziyaretimiz esnasında, gezi turuna dahil edilen, aklımda kalan yerler: Alçı Tepe, Kerevizdere, Kanlı Sırt, Kırmızı Sırt, Albayrak Sırtı, Süngü Bayırı, Şehitler Tepesi, Conk Bayırı, Merkez Tepe, Arıburnu, Anzak Koyu, Çanakkale Şehitler Abidesi ve Şehitlik.
Çanakkale Şehitliklerinin ziyaretinin rehbersiz yapılamayacağını anlayınca, rehberli bir gruba katılım yaptık.
Grup gezi ve ziyaret planına göre bir rehber hanım kızla devam ederken, rehber kızımız "değerli misafirlerimiz tura dahil olmayan özel bir yere uğrayıp size göstermek istiyorum" diyerek bizi Alçıtepe köyü için bir yere götürdü.
Uğradığımız yer ALÇITEPE KÖYÜ SALİM MUTLU KOLEKSİYONU (MÜZESİ) idi.
Alçıtepe köyünde bakkallık yapan (1960'lı yıllarda) Salim Mutlu isimli, meraklı amcamız, yukarıda İsimlerini zikrettiğim, 57. ALAY'ın savaştığı yerlerden, yaptığı çalışmalarla bir çok savaş materyalini toplamaya başlar. Salim Amca'da bu iş tutku halini alır, toplayabildiği, bulabildiği bir çok mermi, mermi kovanları, bomba parçaları, parçalanmış top mermileri, asker mataraları, üniforma parçaları, tütün tabakaları, tabaklar, kaşıklar, serpuşlar, fesler, mektup parçaları vs. ne bulduysa, bakkalın yanında odalarda biriktirmeye başlar. Hatta bakkala gelen köylülerine tembih edip, savaşla ilgili ne bulabilirlerse getirmelerini, karşılığında bakkal mallarından vereceğini söyleyip müthiş miktarda tarihi hatıra eşyalarını toplar.
Ziyaretimiz esnasında aklıma gelen bir soru vardı. Daha önceleri okuduğum Çanakkale belgelerinde havada çarpışan mermilerin varlığından bahsediliyordu. Bu özel müzede gezerken, bu mermilerin arasında da çarpışan mermiler aklıma geldi, derken cam muhafazalı masa üzerinde bir yazı -HAVADA ÇARPIŞAN MERMİLER-
Dikkatli bakınca muhafaza içinde haç şeklini almış birbirlerine kaynayan mermerleri gördüm. Anında gözümün önünden bir film şeridi gibi karşılıklı silah atışları geçti. Demek ki o kadar çok sayıda mermi atışı yapılmıştı ki, havada çarpışmışlar ve birbirlerine kaynamışlar. Savaşın şiddetini ben bir kere daha irdelemiş oldum.
Müze Salim Mutlu amcamızın ölümünden sonra kızı ve damadı tarafından bakımı yapılarak, korunarak, tarihimizde özel bir yeri olan Çanakkale Savaşları’na tanıklık yapmaya devam etmektedir.
***
KONU HAKKINDA BİR BİLGİ NOTU
ANZAK NEDİR?
İNGİLİZCE: ANZAC
Australian and New Zealand Army Corps
TÜRKÇE: ANZAK
Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu
1915 yılında gemileri ile Çanakkale’ye çıkarma yapıp İstanbul’u işgale gelmeye çalışan, İngiltere Devleti’nin (Birleşik Krallık) dünyadaki sömürgelerinden topladığı, devşirme askerlerle yapmaya çalıştığı, kalabalık deniz çıkarma birliklerinden bir grup.
İngiltere’nin o zamanki denizaşırı sömürgelerinden Avustralya ve Yeni Zelanda askerleri ile oluşturduğu bir kolordu birliği.